Archive for the ‘Write-Ups’ Category


 

cloudless sky
reflected in wave-less pond;
meditation

that i just scratched is nothing, just clever wording, soothing to “some ears” -a mild short poem, at the best; but, ( your )

the sky
tousles in the pond . . .
a lotus

is a really nice hokku!
do you catch my drift?

the jump from first two lines to the third ( a lotus ) is which brings in the “Dreaming-Room”, creates the Ma. There’s Yugen ( mystery & depth ) in it. solving the mystery is what we call “participation by the reader”, something a must in hokku – preached, but not practiced.

Now, Every reader will interpret it differently based on his/her sociology-geographical and/or cultural background, on one’s own personal intellectual/existential experience, adding layers to this hokku – its forte.

Whereas, a “description” of a moment/images blandly juxtaposed on doesn’t leave anything for a reader, it doesn’t let the reader to enter into the poem and hence doesn’t encourage him to interpret, to re-interpret it – over and over.

A “small nature-poem” describing “a snap-shot of nature in a moment” even if written while following all the so-called “rules of haiku-writing” is fated to only ONE interpretation, no matter who reads it;
but, a hokku on the other hand will not only be interpreted by each reader differently, but also, the same reader will interpret it differently at different times, in different states of mind. Only because of one reason and that’s Ma, created by “kire” ( the act of cutting ), it not only lets the reader enter into the poem but welcomes him/her.

Advertisements

.

SO WHAT???

cloudless sky
reflected in wave-less pond;
meditation

one can write 50 like this one i just did, in a day. nice thought, but is it hokku?!
and then, on a second thought, the ilks of these are still better than the ones being written on this and/or other pages/sites where a mechanical approach is applied that of “kigo – jux of two images – other paraphernalia”
without any sense of what kigo is and without understanding that jux should create mystery providing depth to the poem forming multiple layers.

blooming acacia . . .
squirrels taking turns, going
up and down

acacia flowers in a particular season – so kigo. and the frolicking of squirrels is jux’ed with the blooming acacia. what a joke! or in Sodhi Parminders words, “So What!!!”
a comment on Sarbjit Singh‘s

the sky
tousles in the pond . . .
a lotus

[ this brings me to my next question is this a Haibun ( = over-simplified as verse+haiku) ]


ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਦੇ ਇੰਨ ਬਿੰਨ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਿਜ਼ ਬਿਆਨ ਹੀ ਬਣ ਕਿ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ – ਸਮਾਜੀ, ਸਿਆਸੀ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ।

“ਰਹੱਸ” ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ “ਕੱਟ” ਵਰਗੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਈਜ਼ਾਦ ਹੋਈ ll

ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਪੱਖ ਹੈ “ਜ਼ੌਕਾ” ( ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਤਬਦੀਲੀ/ਉਸਾਰੀ/ਵਿਨਾਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਉ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿਗੋ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।

ਮੈਨੂੰ ( ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਵੀ ) ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਕਿਗੋ ਅਤੇ ਕੱਟ ਦੀ ਵਰਤੋ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਜਦ ਤੱਕ “ਰਹੱਸ” ਅਤੇ “ਜ਼ੌਕਾ” ( ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦਿੱਖ/ਅਦਿੱਖ, ਅਦਿੱਖ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗਾ, ਸ਼ਕਤੀ ) ਤੁਹਾਡੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਮੁਰਦਾ ਕਲਬੂਤ ਤੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕੂਚੀ ਫੇਰਨ ਵਾਂਗ ਓਪਰੇ ਜਿਹੇ ਥੋਪੇ ਹੋਏ।

ਕੁਦਰਤ ਇੰਸਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਜਾ ਫਿਲਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ l ਪਰ, ਹਰ ਪਲ ਨਿਰੰਤਰ ਹਾਇਕੂ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਅਮੁੱਕ ਰੇਂਗਾ ਵਾਂਗ ll

ਇੰਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲ ਨਜਰ ਮਾਰੋ ਤੇ ਫਿਰ ਦੇਖੋੰਗੇ ਕਿ ਇਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਡਾ ਹੈ l ਇਹ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਇੰਨਸਾਨ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਹੈ – ਕੋਈ ਮਨੁਖ ਦੀ ਦਾਸੀ ਨਹੀਂ।


ਹਾਇਕੂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ

 

ਇੱਕ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਸੀ l ਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ “ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ?”

ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ “ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਥੀਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ” ll

ਸੋ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੱਚ ਦਾ ਜਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਮੱਖੀ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ‘ਚ ਛੱਡੀ ਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਢੱਕਣ ਧਰ ਦਿੱਤਾ l ਤੇ ਜਾਰ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਹੇ,”ਉੱਡ ਉੱਡ” l ਤਾਜ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਫੜੀ ਮੱਖੀ ਇਧਰੋਂ ਉਧਰ ਉਡਦੀ ਫਿਰੇ ll

 

ਫਿਰ ਉਸ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਖੰਭ ਖਿੱਚ ਪੁੱਟੇ l ਤੇ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਜਾਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਾਰ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਹੇ,”ਉੱਡ ਉੱਡ” l ਮੱਖੀ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਉੱਡੇ ? ਉਸ ਆਖਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਮੇਰੀ ਗਲ ਸਹੀ ਰਹੀ ਕਿ “ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਥੀਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ” ਇਹ ਮੱਖੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਉਸਦਾ hypothesis ਸਿੱਧ ਕਰਾ ਗਈ ਕਿ “ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਥੀਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ” ll

ਅਗਾਊਂ-ਵਿਕਲਪਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਜਨਮ ਜਾਤ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ll

ਜੋ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਗਾਊਂ ਹੀ ਮਿਥ ਬੇਠੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਾਇਕੂ ‘ਏਹ ਹੈ ਜਾਂ ਵੋਹ’ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਾਂ ਕ੍ਲਾਸਿੱਕ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਤੱਤ ਭਾਲਾਂਗੇ l ਤੇ ਆਮ-ਖ਼ਾਮ ਹਾਇਕੂ ‘ਚ ਜੇ ਓਹ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਗੇ ਤਾਂ ਓਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹਾਇਕੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਗੱਲ ਮੁੱਕੀ l ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਹਾਇਕੂ ਹੋਵੇ l ਪਰ ਜੇ ਤਥਾਕਹਿਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਾਂ ਕ੍ਲਾਸਿੱਕ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਵੀ ਓਹ ਤੱਤ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ( ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ/ਗਰੁੱਪ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਜਗਤ ਦੀ ਹਾਇਕੂ ਨਾਲ ਵਰਤਾਈ ਦੁਰਗਤੀ ਬਾਰੇ ਹੈ ) ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਓਹ ਤੱਤ ਭਾਲ ਹੀ ਲੇਂਦੇ ਹਾਂ ll ਭਾਵੇਂ ਮੱਖੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਖੰਭ ਖਿੱਚ ਪੁੱਟਣੇ ਹੀ ਕਿਓਂ ਨਾ ਪੈਣ ll

ਇਸ ਪੋਸਟ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਕ ਹੀ ਨੁਕਤਾ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ — “ਹਾਇਕੂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਵਰਣਨ ( ਜਾਂ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ) ਜਰੂਰੀ ਹੈl”

ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚਲਾ ਸਾਰਾ ਮਸਾਲਾ ਕੁਦਰਤੋਂ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਵਰਣਨ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਸਦੀ ‘ਚ ਸਾਨੂੰ ਇੰਝ ਹੀ ਭਾਸੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਆਪਣੀ ਨਵੀਨਤਮ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਖੋਜ ਵਾਰੇ ਹੀ ਗਲ ਕਿਓਂ ਨਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ l ਤੇ ਹਾਇਕੂ ਹੈ ਵੀ ਨਵੀਨਤਮ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਖੋਜ ਹੀ/ਸੀ l ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤ ਵਾਰੇ ਵੀ ਸਾਡਾ ਸੰਕਲਪ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ l ਸਾਡੇ ਅੱਜ ਦਾ ਲੈੰਡ ਸ੍ਕੇਪ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਲਾਈਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਲਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਾਰਕਿੰਗ-ਲਾਟ ਵਿਚ ਖੜੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਸਕਾਈ ਸ੍ਕ੍ਰੇਪ੍ਰ ਦੀਆਂ ਮਾਣ ਮੱਤੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ll

” ਮਨ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦੀ ਕਾਰਜ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ ” ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਪੂਰਵ ਨੇ ਜਨਮੇ ਝੇਨ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ ਇਹ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਤਾਉਲੱਕ਼ ਹੈ ਮੱਛੀ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਿਵੇਂ ਚਿਤਵੇ ? ਇੱਕ ਓਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ ਜੋ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਘੜਣ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਝੇਨ ਸੰਤਾਂ ਲਈ “ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਲਾ ( Calligraphy )” ਮਹਿਜ਼ ਕੈਲਿਗ੍ਰਾਫ੍ਯ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਾਂ ਹੀ ਤਲਵਾਰਬਾਜੀ ਸਿਰਫ ਤਲਵਾਰਬਾਜੀ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਮਹਿਜ਼ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ l ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪੱਛਮ ਵਾਲਿਆਂ ਮਗਰ ਲੱਗ ਜਪਾਨੀਆਂ ਇੱਕ ਵਾਰ koans ਕੋਆਨ ਵੀ ਇੰਟਰਪ੍ਰੇਟ ਕਰ ਮਾਰੇ ਸਨ ਭਾਵੇ ਉਹ ਸਵਾਲ ਬਣੇ ਹੀ ਇਸ ਧਰਨਾ ਨਾਲ ਸਨ ਕਿ ਉਤ੍ਰ ਭਾਲਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨ ਗਿਰ ਜਾਵੇ ਪਰ ਉਸ ਅੜੌਣੀ ( ਸਵਾਲ ) ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਹਾਇਕੂ ਵੀ ਬਾਹਲਾ ਬਾਹਰਾ ਨਹੀਂ l

ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਉਡੀਕਾਂਗਾ,

ਦਲਵੀਰ ਗਿੱਲ


Scattered Thoughts on Haiku

by

Dalvir Gill

one can ask, if not just the “5-7-5” or all the “5-7-5’s”, still! there gotta be some 5-7-5 of Haiku

it’s easy not to understand that there could be a totally other way of living, where calligraphy

is not calligraphy, a samurai is not learning swordsmanship, a general laborer is not just labeling boxes. and zen sages weren’t creating any literature. everything is different. it’s a different life-style! a different way of living!!

a zen may not have any concept of Time, per se. conceptualization may be the only considered ‘sin’, to use a concept from the dictionary we know anything of.

i won’t hear a single reference towards nature or time in a single sentence they will utter. but even you will feel the presence of nature and time in them.

time, if asked, “one Moment” is ETERNAL, it can not be cut into any divisions.

i and nature aren’t any two different entities. i don’t care much about any other form of Zen “Poetry”, they sound like Buddhist Sutras to me or like Rumi, or Tilopa or Sant-Baani” or whatever ….. Haiku is what i love and haiku is what i ( want to ) write.

so i start, without checking the manuals of haiku-writing. if i am living a life according to Tao, and Zen is my natural state, it would be a Haiku, no matter what!

to be in that state, to be living that life, there is no written Dogma, or any Dogma of any form, then, how can we figure the Dogma for Haiku, its 5-7-5; Existentially it is Experienced – Isingness.

in the other world all that is called “knowledge” has been achieved by any individual by words, oral or written!

and a world where a person tries to process as much information as possible., there Bodhidharma’s message starts with

“A special transmission beyond Manuscripts,

No dependence on written words or letters.

Looking straight into man’s soul, and

Attainment of boddha-hood.” NOW AND HERE!!!

“It’s harder to unlearn than learn.”

…. Warrior is told before setting on a fight/war,”In all these years of schooling you have learned lots of moves, but the only move you will keep in your memory is going to cause your end.”

old sayings have a lot in them. we shall listen, what the other person is saying. ( a haiku can provoke/evoke only admiration, no discussion, this Device was devised for the very meaning to hush that “Inner Dialogue” and render it silent. )

my most favourite is “Kill Buddha!! If you meet him on the road.”

hugs!! Everybody!!!!

muchlove. Stay Blessed!


The Fable of an Entomologist

Once upon a time, not too long ago ( certainly after the advent of ‘search-engines’ and facebook  ) there lived an entomologist. His search topic was “How do the flies hear?”. His Thesis was,” Flies hear through their Wings!”

In order to prove he ran a “scientific test”, successfully. Thus went the test: He took a clear jar. Captured a fly. Put the fly in the jar. Placed the lid back on top and started tapping on the jar, ordering, “Fly! Fly!!” And the fly kept on obeying him – flying, even though hitting the inner wall of the jar on all sides.

He took the fly out, pulled its wings. Put the fly back in the jar. replacing the lid back on top, he started tapping the jar with repeated orders, “Fly! Fly!! Fly!!!” But this time, the fly didn’t obey him. It just laid on the jar-floor. Now, it’s not hard to deduce the inference, “Because the second time fly didn’t have its wings, the hearing-organs, couldn’t hear, couldn’t obey the scientist.” “Flies hear through their wings.” Q.E.D.

We all are conditioned, programmed, opinionated, and hence, have strong preconceptions about everything. We need to be extremely aware, alert about it. It wasn’t without a reason that Buddha said,” It’s harder to ‘Unlearn’ than it’s to Learn.”

We have strong opinions about ‘What is Haiku’ and the “Required Elements of Haiku”. When we approach Classical Haiku with our preconceptions, we are bound to find “those” elements. If those “elements” are not obvious in a ‘ku by a contemporary, it’s easy to discard it as a Non-Haiku, end of discussion! Even if it happened to be lovely ‘ku. But if the “desired element” is not found in a Classical haiku then, we’ll prove those elements to be present there, no matter how many wings of how many flies we may need to pull off.

© 2012 Dalvir Gill